Elektrociepłownia Żerań i Siekierki - główni truciciele Warszawy

Zanieczyszczenie powietrza to jeden z najpoważniejszych problemów współczesnych czasów. Znaczący wpływ na degradację środowiska mają w tym przypadku elektrociepłownie węglowe. Jak wygląda sytuacja w Polsce? W jaki sposób elektrociepłownie wpływają na otoczenie, w którym żyjemy?

Zanieczyszczenie powietrza – skąd się bierze?

Z roku na rok na szczęście wzrasta świadomość ludzi odnośnie przyczyn i skutków zanieczyszczenia powietrza. Według ogólnej definicji, którą stworzyła Światowa Organizacja Zdrowia, zanieczyszczenie powietrza to sytuacja, gdy skład chemiczny powietrza zaczyna mieć negatywny wpływ na całe środowisko. Nie chodzi wyłącznie o zdrowie człowieka, ale też o całą naturę – zwierzęta, rośliny, wodę i glebę. Za głównych winowajców pogarszającej się sytuacji uznaje się: domowe paleniska, transport oraz przemysł i elektrociepłownie opalane najtańszym paliwem, czyli węglem.

Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR; za rok 2016), który oparł swoje badania o rzeczywistą emisję do środowiska szkodliwych substancji, poinformował, że elektrownia Bełchatów wyemitowała w ciągu roku 2, 82 tony toksycznej rtęci. Wartość ta jest o 1800% wyższa niż deklaracje zakładu z lat wcześniejszych. To również znacznie więcej niż produkuje cały przemysł niejednego zachodnioeuropejskiego kraju. Równie negatywny wpływ na zanieczyszczenie powietrza mają też inne, polskie elektrociepłownie. W przypadku Warszawy głównymi czarnymi charakterami są elektrociepłownie Żerań i Siekierki.

Główni dostarczyciele ciepła dla Warszawy: Żerań i Siekierki

Oba warszawskie zakłady mają długoletnią tradycję. Żerań powstał w latach 1952-1956, a Siekierki – 1958-1962. Przez kolejne lata były modernizowane i przebudowywane. Obecnie szacuje się, że Siekierki (moc cieplna: 2068 MWt) ogrzewają 55% budynków w stolicy, a Żerań (1580MWt) jest drugim co do wielkości i wydajności źródłem ciepła. Choć w ostatnich pięciu latach pojawiły się liczne plany przebudów, zakładających zwiększenie wykorzystania biomasy w produkcji ciepła, wprowadzenie czystszych technologii, to wciąż podstawowym paliwem pozostaje w obu przypadkach węgiel. Ilość zużytego surowca jest gigantyczna. Dla przykładu w przypadku Siekierek jest to ponad 10 tysięcy ton węgla na dobę, jeśli temperatura na zewnątrz wynosi -10 stopni Celsjusza. Niewiele mniejsze zużycie przypada na Żerań. Równie wielka jest ilość ubocznych produktów spalania. W przypadku Siekierek rocznie to ok. 350 000 ton popiołów i żużlu. Żerań wytwarza nieco poniżej 250 000 ton.

Co emitują do powietrza elektrociepłownie opalane węglem?

Na skutek procesu spalania obie elektrociepłownie dostarczają do środowiska olbrzymie ilości szkodliwych substancji. Choć deklarują stosowanie odpowiednich systemów wychwytujących zanieczyszczenia i utrzymywanie ich na bezpiecznym poziomie, to i tak do powietrza dostają się: dwutlenek siarki (SO2), dwutlenek azotu (NO2), benzo-a-piren, pyły zawieszone, sadza i wspomniana na samym początku rtęć.

Według danych Agencji Rynku Energii (raport środowiskowy 2015) wskaźnik emisji zanieczyszczeń w ostatnich latach w odniesieniu do sumy produkcji energii elektrycznej i ciepła brutto wynosił dla każdej z omawianych elektrociepłowni: Siekierki: SO2: 0, 7 kg/MWh, NO2: 0, 4 kg/MWh, pył: 0, 03 kg/MWh; Żerań: SO2: 1, 35 kg/MWh, NO2: 0, 5 kg/MWh, pył: 0, 08 kg/MWh. Wyniki elektrociepłowni Żerań są znacznie gorsze niż Siekierek, plasując ją w środku rankingu "czystości" elektrociepłowni.

Jaki wpływ mają emitowane substancje na zdrowie człowieka?

W opublikowanym w drugiej połowie 2017 roku przez Health and Environment Alliance (HEAL) raporcie zatytułowanym ‘Hidden Price Tags. How ending fossil fuel subsidies would benefit our health’, podano, że rocznie z powodu zanieczyszczenia powietrza w Polsce przedwcześnie umiera ponad 23 000 osób. To jeden z największych problemów naszego kraju, do którego walnie przykładają się elektrociepłownie, które wciąż w olbrzymiej większości opierają się na węglu (ok. 78% całego rynku energetycznego).

Jak zanieczyszczenie powietrza przez warszawskie elektrociepłownie wpływa na mieszkańców stolicy? Głównie objawia się chorobami układu oddechowego (zapaleniu oskrzeli, płuc, nasilenie objawów astmy, nowotwór płuc), układu krążenia (choroby serca, nadciśnienie, zawał serca) oraz mózgu.

***

Globalny trend coraz bardziej odchodzi od paliw kopalnych lub znacząco modernizuje tę gałąź gospodarki. Podczas trwającego w pierwszych tygodniach grudnia 2018 szczytu klimatycznego COP24 w Katowicach, inwestorzy nawoływali do zmian w energetyce poszczególnych krajów. Padły nawet słowa o konieczności odejścia od dopłat wspierających rozwój paliw kopalnych.

Czy przyniesie to pozytywne zmiany dla jakości powietrza w Warszawie? Czy elektrociepłownie zostaną zmodernizowane i przestaną zatruwać środowisko, w którym wszyscy żyjemy? Podczas groźnego i pamiętnego epizodu smogowego w Polsce w listopadzie 2015 roku, niechlubny rekord godzinowego stężenia pyłu zawieszonego PM10 w Warszawie wyniósł 187 μg/m3.

Dobowa norma dla tej substancji nie powinna przekraczać 50 μg/m3. Walnie przyczyniły i wciąż przyczyniają do kolejnych podwyższonych poziomów nie tylko nasilony ruch drogowy, ale też właśnie elektrociepłownie. Czas pokaże, czy uda się poprawić sytuację. Warto jednak pamiętać, że nie jest to sprawa wyłącznie odległej polityki. To temat, który w sposób bezpośredni, każdego dnia dotyczy naszego zdrowia i życia.